Trong quá trình hoạt động, ngoài công tác chuyên môn, Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật và Kinh tế hội nhập (IRLIE) phối hợp Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC); Tạp chí Doanh nghiệp và Trang trại Việt Nam luôn xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một trong những nhiệm vụ trọng tâm cần tập thực hiện, nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục phát luật, phát huy vai trò, hiệu quả quản lý nhà nước, quản lý xã hội bằng pháp luật. Qua đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) ngày càng đi vào chiều sâu, trọng tâm, thống nhất, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Cụ thể, vào sáng ngày 05/08/2025, tại số 412, đường Huỳnh Tấn Phát, phường Tân Thuận, Thành phố Hồ Chí Minh, Viện IMRIC; Viện IRLIE và TC DN&TTVN giao Trung tâm tư vấn pháp luật MinhSơn (TTTVPLMS) tổ chức buổi PBGDPL cho độc giả, các doanh nghiệp thành viên Câu lạc bộ Báo chí Truyền thông&Chính sách pháp luật (Viện IRLIE) và Câu lạc bộ Doanh nhân IMRIC – IRLIE (Viện IMRIC) bằng hình thức trực tuyến và trực tiếp…
Với đội ngũ luật gia, luật sư, các báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật là lực lượng nòng cốt đi đầu, đưa các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với mọi tầng lớp Nhân dân, nên đội ngũ này thường xuyên được rà soát, củng cố, kiện toàn và hoạt động phát huy hiệu quả. Theo đó, các luật gia, luật sư, các báo cáo viên pháp luật công tác ở nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau, có trình độ từ cử nhân trở lên, nhiều người trong số đó là thạc sỹ, tiến sỹ, chuyên gia có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực pháp luật; báo cáo viên pháp luật thường xuyên được bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng phổ biến pháp luật, kỹ năng biên soạn tài liệu, kỹ năng nói chuyện trước công chúng…nhờ đó hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật được thực hiện bài bản, khoa học, hiệu quả hơn.
Đồng thời, việc xây dựng, nhân rộng các mô hình điểm, có hiệu quả về PBGDPL được các cơ quan, đơn vị, địa phương quan tâm nghiên cứu thực hiện, lựa chọn những cách làm hay, sáng tạo, hiệu quả trong công tác PBGDPL để thực hiện nhân rộng thực hiện, tổ chức biên tập và đăng tải chương trình sách nói pháp luật trên các trang mạng xã hội, trang tin điện tử trực thuộc như: www.bestlife.net.vn; www.huongnghiepthitruong.vn; www.chinhsachphapluat.vn; www.thamvanphapluat.vn; www.tuvanphapluatvietnam.vn; www.doanhnghiepnongnghiep.vn; www.nghiencuupldautu.vn; www.phattrienspcongnghe.vn và trên hai đặc san, Tạp chí Doanh nghiệp và Trang trại Việt Nam (in), góp phần tuyên truyền đến với các cơ quan, tổ chức, cá nhân, trong đó có các Trường đặc biệt dành cho những người yếu thế;…
Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đã được các cơ quan, đơn vị, địa phương quan tâm, tập trung đẩy mạnh thực hiện có hiệu quả, phát huy được vai trò, tầm quan trọng của công nghệ thông tin vào công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới. Cạnh đó, góp phần triển khai nhanh chóng, chính xác, kịp thời các chủ trương, chính sách hỗ trợ của Đảng và pháp luật Nhà nước đến toàn thể Nhân dân và doanh nghiệp.
Xin trích lược hai tình huống được các luật gia, luật sư, các tư vấn viên pháp luật của Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) trực tiếp thực hiện như sau:
Tình huống thứ nhất: Cha người nước ngoài, mẹ người Việt Nam, con sinh ra sẽ mang quốc tịch nào?
Thành viên CLB DN IMRIC – IRLIE nêu câu hỏi: Tôi có con gái lấy chồng nước ngoài, sinh con ra thì cháu sẽ mang quốc tịch nào?
Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định 191/2025 nhằm cụ thể hóa các quy định trong Luật Quốc tịch Việt Nam (sửa đổi năm 2025). Trong đó, làm rõ việc xác định quốc tịch Việt Nam cho trẻ em có yếu tố nước ngoài trong hồ sơ cha mẹ.
Căn cứ theo Điều 16 Luật Quốc tịch Việt Nam (sửa đổi năm 2025), trẻ em sinh ra trong hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là người không quốc tịch hoặc có mẹ là công dân Việt Nam còn cha không rõ là ai thì có quốc tịch Việt Nam.
Trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là công dân nước ngoài thì có quốc tịch Việt Nam, nếu có sự thỏa thuận bằng văn bản của cha mẹ vào thời điểm đăng ký khai sinh cho con. Trong trường hợp trẻ em được sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thỏa thuận được việc lựa chọn quốc tịch cho con thì trẻ em đó có quốc tịch Việt Nam.
Qua tham chiếu Nghị định 191/2025 đã làm rõ cách thức áp dụng quy định này trong thực tiễn. Điểnhình, nếu trẻ em sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là công dân nước ngoài thì việc xác định quốc tịch Việt Nam của trẻ em theo quy định được thực hiện như sau: Trẻ em có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ thỏa thuận lựa chọn quốc tịch Việt Nam cho con khi thực hiện đăng ký khai sinh.
Trong trường hợp trẻ em được sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thỏa thuận được việc lựa chọn quốc tịch cho con khi thực hiện đăng ký khai sinh thì trẻ em đó có quốc tịch Việt Nam. Cha hoặc mẹ lập văn bản cam đoan về việc không thỏa thuận được việc lựa chọn quốc tịch cho con và chịu trách nhiệm về việc cam đoan này.
Trong trường hợp trẻ em đã được đăng ký khai sinh tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, có quốc tịch nước ngoài thì trẻ em đó có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ thỏa thuận lựa chọn quốc tịch Việt Nam cho con khi thực hiện ghi vào Sổ hộ tịch việc khai sinh.
Mặc dù vậy, việc giữ quốc tịch nước ngoài phải phù hợp với pháp luật của nước mà trẻ đang mang quốc tịch. Cha mẹ trẻ phải có bản cam đoan về việc giữ quốc tịch nước ngoài phù hợp với pháp luật của nước mà trẻ đang mang quốc tịch và chịu trách nhiệm về việc cam đoan này.
Mặt khác, khi thực hiện thủ tục về khai sinh tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam, trường hợp trẻ em có quốc tịch Việt Nam, cạnh đó có quốc tịch nước ngoài, thì tên của trẻ có thể lựa chọn tên ghép giữa tên Việt Nam và tên nước ngoài.
Tình huống thứ hai: Làm thế nào để khai sinh cho con?
Thành viên CLB DN IMRIC – IRLIE nêu ví dụ: có người cháu, là người dân tộc Mông, sinh con tại một bệnh viện tuyến huyện khi đang làm thuê xa quê. Do người cháu không có giấy chứng nhận kết hôn, cũng không mang theo giấy tờ tùy thân đầy đủ nên không thể làm giấy khai sinh cho con ngay tại nơi sinh. Tuy vậy, sau đó người cháu đưa con về quê nhưng gặp vướng mắc khi làm khai sinh vì chính quyền yêu cầu có xác nhận nơi sinh, giấy tờ tùy thân của cha mẹ và các thủ tục khác. Thành viên CLB trăn trở nếu không có giấy khai sinh, sau này không đi học được.
Có thể thấy, tình huống trên không hiếm gặp trong thực tế, nhất là với phụ nữ dân tộc thiểu số sinh sống, làm ăn xa nơi đăng ký hộ khẩu thường trú. Qua đó, việc không khai sinh được cho trẻ khiến trẻ gặp khó khăn trong tiếp cận y tế, giáo dục và các chính sách hỗ trợ xã hội. Pháp luật hiện hành đã có những quy định tạo điều kiện thuận lợi hơn cho những trường hợp này.
Khai sinh là quyền của trẻ em – không phụ thuộc tình trạng hôn nhân của cha mẹ
Căn cứ theo Luật Hộ tịch 2014 và Luật Trẻ em 2016: Trẻ em có quyền được đăng ký khai sinh và có quốc tịch. Theo đó, có nghĩa là mọi trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam đều phải được khai sinh, không phụ thuộc vào việc cha mẹ có kết hôn hợp pháp hay không. Nếu không có giấy chứng nhận kết hôn, người mẹ vẫn có thể làm khai sinh cho con và ghi tên mẹ, để trống phần tên cha. Việc nhận cha có thể làm sau bằng thủ tục nhận con.
Cùng với đó, người dân tộc thiểu số làm ăn xa quê thường gặp tình trạng không mang theo đủ các giấy tờ như CMND/CCCD, giấy chứng sinh vì sinh con tại cơ sở y tế khác tỉnh/huyện, không đăng ký kết hôn…
Khuyến nghị: Thân nhân quý thành viên vẫn có thể xin lại Giấy chứng sinh từ bệnh viện nơi sinh (mẫu do cơ quan y tế cấp). Nếu đã về quê, chị Páo có thể làm giấy khai sinh tại UBND cấp xã nơi cư trú của người mẹ. Khi làm thủ tục cần chuẩn bị giấy chứng sinh (bản sao); CMND/CCCD của người mẹ; Giấy khai sinh theo mẫu; Giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ con (nếu có).
Đồng thời, nếu thiếu giấy tờ, có thể nộp đơn cam kết và xin xác nhận từ chính quyền địa phương, tổ trưởng thôn/bản, hoặc nhờ cán bộ tư pháp xã hướng dẫn lập hồ sơ bổ sung.
Trong rrường hợp đặc biệt nếu trẻ được sinh tại nhà, hoặc không có giấy chứng sinh do thất lạc, Luật Hộ tịch cho phép khai sinh theo thủ tục khai sinh không có giấy chứng sinh. Lúc này, thân nhân quý thành viên cần chuẩn bị: Tờ khai đăng ký khai sinh; Giấy tờ của người đi khai sinh; Văn bản xác nhận của người làm chứng, hoặc xác nhận của chính quyền cấp xã.
Trong các xã vùng sâu, vùng xa, cán bộ tư pháp hộ tịch cần chủ động tư vấn, hướng dẫn, tạo điều kiện cho người dân thực hiện quyền khai sinh.
Mặt khác, thân nhân quý thành viên có thể đến các đơn vị địa phương trợ giúp pháp lý để được:Hướng dẫn miễn phí thủ tục khai sinh; Đại diện thực hiện thay nếu người dân không biết chữ, không tự viết đơn; Phối hợp với chính quyền địa phương tháo gỡ các vướng mắc hành chính.
Song song đó, nếu trẻ không có giấy khai sinh sẽ không được cấp thẻ BHYT trẻ em; Gặp khó khăn khi nhập học; Không được đăng ký hộ khẩu, ảnh hưởng đến tiếp cận chính sách. Như vậy, quy định, trong vòng 60 ngày kể từ ngày sinh, cha mẹ có trách nhiệm khai sinh cho con. Tuy nhiên, quá hạn vẫn có thể khai sinh và không bị xử phạt hành chính nếu có lý do chính đáng.
Luật sư Phạm Lan Thảo – Phó giám đốc Trung tâm TVPLMS
