Camera an ninh từ lâu được xem là “con mắt” bảo vệ cộng đồng trong các khu dân cư, chung cư. Thế nhưng, tại một số nơi, chính những “con mắt” ấy lại trở thành đối tượng bị đe dọa tháo dỡ, trong khi an ninh thực sự của cư dân lại bị buông lỏng kéo dài.
Thông cáo của Giám đốc quản lý chung cư
Cư dân sống trong bất an tại chung cư cao cấp
Tại chung cư The Manor, phường Thạnh Mỹ Tây (quận Bình Thạnh cũ), TP.HCM, tình trạng mất an ninh không phải là câu chuyện mới. Cửa ra vào khu căn hộ thường xuyên mở toang; người lạ, shipper, người giao nước ra vào tự do, bấm chuông căn hộ tùy tiện. Nhiều cư dân phản ánh cảm giác bất an khi sinh sống trong một không gian được gọi là “khép kín” nhưng thực chất lại thiếu kiểm soát và không bảo đảm an toàn.
Hệ quả không chỉ dừng ở cảm giác. Các vụ mất trộm tài sản đã xảy ra. Đáng lo ngại hơn, tình trạng tụ tập, sử dụng trái phép chất ma túy (bay lắc) từng xuất hiện ngay tại các tầng sinh hoạt của cư dân. Điều đáng nói là nhiều vụ việc chỉ được phát hiện nhờ camera do cư dân tự lắp đặt, chứ không phải từ hệ thống giám sát của Ban Quản lý.
Trong một số trường hợp, dữ liệu camera của cư dân còn được cơ quan công an trưng cầu phục vụ công tác xác minh, điều tra hình sự. Thực tế này cho thấy camera không phải là “vật cản quản lý”, mà là công cụ hỗ trợ thiết yếu cho việc giữ gìn an ninh trật tự.
Trong bối cảnh an ninh bị buông lỏng kéo dài, việc Ban Quản lý gửi văn bản gây áp lực, đe dọa tháo dỡ camera của cư dân, thậm chí nêu khả năng tự ý tháo và tính chi phí, đã khiến cư dân nơi đâykhông khỏi băn khoăn. Vì sao thay vì tập trung khắc phục các lỗ hổng an ninh, người ta lại tìm cách loại bỏ công cụ giúp phát hiện rủi ro?
Sự việc càng đáng lo ngại hơn khi trước đó từng xảy ra tình trạng bảo vệ thiếu kiểm soát, thậm chí có hành vi bạo lực với cư dân; khi “cửa an ninh” không còn đúng nghĩa là cửa an ninh. Trong hoàn cảnh ấy, việc cư dân chủ động tự bảo vệ mình là phản ứng tất yếu. Không thể yêu cầu người dân chấp nhận rủi ro để đổi lấy một “trật tự hình thức” trong công tác quản lý.
Nghịch lý “siết quyền tự bảo vệ, thả lỏng an ninh” không chỉ đặt ra dấu hỏi về hiệu quả quản lý nhà chung cư, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về ranh giới quyền lực và quyền an toàn hợp pháp của cư dân.
Quyền tự bảo vệ hợp pháp được pháp luật bảo hộ
Dưới góc độ pháp lý, việc lắp đặt camera để bảo vệ tài sản và an toàn cá nhân không chỉ xuất phát từ nhu cầu thực tiễn mà còn được Hiến pháp và pháp luật dân sự bảo vệ. Nội dung này đã được hộ gia đình người cao tuổi bà Lê Thị Hòa phản ánh trong đơn gửi Tạp chí Người cao tuổi, đề nghị xem xét, làm rõ.
Qua tham chiếu Hiến pháp năm 2013, Điều 32, khẳng định quyền sở hữu hợp pháp về tài sản của công dân được pháp luật bảo vệ. Camera do cư dân tự bỏ chi phí lắp đặt là tài sản hợp pháp. Việc đe dọa tháo dỡ hoặc xâm phạm tài sản khi chưa có quyết định của cơ quan có thẩm quyền là đi ngược lại nguyên tắc bảo hộ quyền sở hữu.
Căn cứ Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định rõ quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản và quyền tự bảo vệ tài sản của chủ sở hữu. Như vậy, lắp đặt camera để phòng ngừa rủi ro, bảo vệ an toàn cá nhân là hành vi tự bảo vệ hợp pháp, miễn không vi phạm điều cấm của luật.
Tại Điều 584 và Điều 589 Bộ luật Dân sự 2015, nếu Ban Quản lý tự ý tháo dỡ camera của cư dân, gây hư hỏng hoặc thiệt hại, trách nhiệm bồi thường hoàn toàn có thể phát sinh. Điều này cho thấy Ban Quản lý không có quyền cưỡng chế hay xâm phạm tài sản cá nhân, kể cả khi cho rằng có vi phạm, nếu chưa có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc phán quyết của tòa án.
Tại Điều 105 khoản 2 Luật Nhà ở 2014, Ban Quản lý có trách nhiệm quản lý, vận hành nhà chung cư và bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn cho cư dân. Đây là nghĩa vụ pháp lý, không phải quyền tùy nghi.
Đáng lưu ý, tại Điều 6 Luật Nhà ở 2014 không hề cấm cư dân lắp đặt camera an ninh. Do đó, quy chế nội bộ không thể tự đặt ra lệnh cấm nếu pháp luật không cấm. Mọi quy định nội bộ trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật đều không có giá trị áp dụng.
Camera an ninh và ranh giới quyền riêng tư
Một số ý kiến cho rằng camera có thể xâm phạm đời sống riêng tư. Tuy nhiên, pháp luật chỉ bảo vệ quyền riêng tư trong phạm vi cụ thể. Việc ghi hình tại hành lang, khu vực sinh hoạt chung, không quay vào bên trong căn hộ, không thu thập trái phép thông tin cá nhân không mặc nhiên bị coi là vi phạm pháp luật. Mọi kết luận vi phạm phải dựa trên chứng cứ cụ thể, không thể suy đoán.
Thực tiễn cho thấy Nhà nước đang khuyến khích lắp đặt camera tại khu dân cư, nơi công cộng nhằm xã hội hóa công tác phòng, chống tội phạm. Camera giúp phòng ngừa, phát hiện sớm và hỗ trợ điều tra hiệu quả. Trong bối cảnh đó, việc gây áp lực buộc cư dân tháo dỡ camera – khi chưa chứng minh được vi phạm cụ thể – là không phù hợp với tinh thần pháp luật và quản lý hiện đại.
Luật sư Phạm Trung Kiên (Đoàn Luật sư TP.HCM):
“Quy chế nội bộ không thể đứng trên Hiến pháp và pháp luật”
Có thể thấy, pháp luật hiện hành không cấm cư dân lắp đặt camera an ninh nhằm bảo vệ tài sản và an toàn cá nhân, miễn không xâm phạm quyền riêng tư theo Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015.
Theo đó, camera do cư dân tự bỏ chi phí lắp đặt là tài sản hợp pháp, được Hiến pháp bảo hộ. Ban Quản lý nhà chung cư không có quyền tự ý tháo dỡ, cưỡng chế hay xâm phạm tài sản cá nhân nếu chưa có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
“Nếu cho rằng việc lắp camera chưa phù hợp, Ban Quản lý cần đối thoại, yêu cầu điều chỉnh kỹ thuật hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét theo đúng trình tự pháp luật. Việc đe dọa hoặc tự ý tháo dỡ tài sản có thể làm phát sinh trách nhiệm bồi thường theo Bộ luật Dân sự”, luật sư Phạm Trung Kiên nhấn mạnh.
Không thể nhân danh quản lý để xâm phạm quyền an toàn
Câu chuyện tại chung cư The Manor không còn là vấn đề riêng của một hộ dân, mà là lời cảnh báo đối với những mô hình quản lý coi trọng quyền kiểm soát hơn quyền an toàn của cư dân. Một khu chung cư an toàn không thể được tạo ra bằng các văn bản đe dọa hay biện pháp cưỡng ép.
An ninh chỉ thực sự tồn tại khi người dân được lắng nghe, được bảo vệ và được quyền tự bảo vệ mình trong khuôn khổ pháp luật. Bất kỳ biện pháp quản lý nào đi ngược nguyên tắc đó đều cần được xem xét, chấn chỉnh – trước khi những lỗ hổng an ninh và tranh chấp pháp lý trở thành hệ quả khó khắc phục.
TVVPL Ngọc Thạnh – Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn
