Sáng ngày 03/10/2026, Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) vàViện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&kinh tế hội nhập (IRLIE) nhận được thư của độc giả liên quan đến việc công kích trên không gina mạng liên quan đến nhà văn Gào và vụ xô xát ở quán ăn tại Ninh Bình…Liên quan đến vấn đề này, chúng tôi đã trao đổi với LG.TS. Hồ Minh Sơn – Viện trưởng Viện IMRIC; Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) một cách cụ thể như sau:
Từ vụ nhà văn Gào: Tình huống thứ nhất: Công kích trên mạng liên quan đến nhà văn Gào, pháp lý ra sao?
Qua theo dõi trên không gian mạng trong thời gian gần đây, từ tố giác của nhà văn Gào đặt ra ranh giới giữa quyền bình luận, phản biện trên mạng với hành vi xúc phạm có thể bị xử lý hình sự. Được biết, cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã khởi tố vụ án Làm nhục người khác, được căn cứ theo khoản 2 Điều 155 Bộ luật Hình sự, sau tố giác của chị Vũ Phương Thanh, bút danh Gào.
Theo thư của người dân, bình luận, chê bai hay công kích người khác trên mạng đến mức nào thì có thể vượt sang trách nhiệm hình sự?
Xin khuyến nghị, người dùng mạng có quyền bày tỏ quan điểm, phản biện, đánh giá hành vi, sản phẩm, dịch vụ của cá nhân, tổ chức. Thế nhưng, quyền tự do ngôn luận không đồng nghĩa được xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc xâm phạm đời tư người khác.
Cùng với đó, một người có thể nói “tôi không đồng tình với quan điểm này”, “cách hành xử này chưa phù hợp” hoặc đưa ra nhận xét dựa trên thông tin có căn cứ. Ranh giới bị vượt qua khi việc phê bình hành vi chuyển thành chửi bới, miệt thị, hạ thấp con người; bịa đặt hoặc loan truyền thông tin biết rõ là sai sự thật; dùng hình ảnh, đời tư để bêu riếu. Có thể hiểu, ranh giới pháp lý không nằm ở việc lời bình gay gắt hay nhẹ nhàng, tích cực hay tiêu cực, mà phải xem nội dung, tính xác thực, cách thể hiện, phạm vi lan truyền, lỗi và hậu quả…
Người dùng mạng xã hội cần lưu ý, không phải một bình luận tiêu cực hay một câu chửi trên mạng đều đương nhiên cấu thành tội phạm.
Tội Làm nhục người khác, căn cứ vào khoản 2 Điều 155 Bộ luật Hình sự – cơ quan tố tụng phải xác định hành vi có đến mức xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hay không. Việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội.
Có thể thấy, cơ quan chức năng sẽ xem xét tổng thể mức độ xúc phạm, số lần thực hiện, phạm vi lan truyền, số người tiếp cận, việc có lôi kéo người khác cùng công kích hay không, cùng mục đích, lỗi và hậu quả. Đặc biệt, không có công thức bao nhiêu bài đăng, bao nhiêu câu chửi hay bao nhiêu lượt chia sẻ thì có thể trở thành tội phạm.
Đồng thời, trọng tâm là hành vi nhục mạ, hạ thấp nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm thì có thể được xem xét theo Điều 155. Nếu bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm hoặc gây thiệt hại cho người khác, có thể có dấu hiệu của tội Vu khống theo Điều 156.
Bên cạnh đó, việc một người là nhà văn, doanh nhân, nghệ sĩ hay thường xuyên xuất hiện trên mạng xã hội không đồng nghĩa họ phải chấp nhận mọi lời xúc phạm hoặc việc đời tư bị công khai tùy ý. Người dùng mạng xã hội vẫn có thể tranh luận về phát ngôn, hành vi, sản phẩm hay hoạt động nghề nghiệp của họ, miễn không vượt sang hành vi bị pháp luật cấm.
Xin khuyến nghị, người dùng mạng xã hội trước khi đăng hoặc chia sẻ một nội dung, luật sư khuyến nghị tự hỏi ba điều: Thông tin có căn cứ không? Việc công khai có xâm phạm đời tư, quyền nhân thân của người khác không? Mình đang phản biện một hành vi hay hạ nhục một con người?
Mặt khác, nếu chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người đăng nội dung vi phạm vẫn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc hành chính. Trong đó, người bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín có quyền yêu cầu bác bỏ thông tin, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại.
Qua tham chiếu Nghị định 174/2026/NĐ-CP – hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác trên mạng xã hội cũng có thể bị xử phạt hành chính.
Mặc dù vậy, người dùng mạng xã hội không nên nhầm tưởng, việc phát ngôn trên mạng không có nghĩa là được nói bất cứ điều gì. Song song đó, không phải mọi lời phê bình, nhận xét tiêu cực đều là vi phạm pháp luật…
Tình huống thứ hai: Tình huống pháp lý liên quan đến vụ xô xát tại quán ăn ở Ninh Bình
Tương tự, qua theo dõi trên không gian mạng xã hội, mới đây – lan truyền các đoạn video ghi lại vụ xô xát giữa một nam thanh niên và một nhân viên bảo vệ lớn tuổi tại một nhà hàng kinh doanh ăn uống ở Ninh Bình, thu hút sự chú ý và nhiều ý kiến trái chiều. Theo nội dung các video được chia sẻ, nam thanh niên được cho là đến trước khu vực nhà hàng C.D, (ở Ninh Bình) dùng điện thoại livestream trên Facebook và có những lời lẽ xúc phạm, đe dọa nhân viên bảo vệ. Hai bên sau đó tiếp tục lời qua tiếng lại.
Phân tích dưới góc độ pháp lý, cần xem xét toàn bộ diễn biến trước, trong và sau vụ xô xát thay vì chỉ tập trung vào thời điểm người bảo vệ cầm “điếu cày” đuổi đánh nam thanh niên. Theo đó, nếu những thông tin, hình ảnh đang được chia sẻ trên mạng xã hội được cơ quan chức năng xác minh là đúng, cần làm rõ liệu trước khi xảy ra xô xát, nam thanh niên có nhiều lần đến khu vực nhà hàng để livestream, chửi bới, thách thức và xúc phạm người bảo vệ hay không. Cạnh đó, nếu chỉ nhìn vào vài giây nhân viên bảo vệ cầm điếu cày đánh người thì chưa đủ để đánh giá đúng bản chất pháp lý của vụ việc…
Cùng với đó, theo dõi các clip và thông tin đang được chia sẻ trên mạng xã hội, trong nhiều ngày trước khi xảy ra xô xát, nam thanh niên được cho là đã nhiều lần tìm đến khu vực quán nơi nhân viên bảo vệ làm việc để livestream, chửi bới, thách thức và xúc phạm người này.
Tại Điều 135 Bộ luật Hình sự quy định về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Tuy nhiên, để xác định một người có thuộc trường hợp này hay không không chỉ căn cứ vào lời khai của các bên mà phải đánh giá toàn bộ diễn biến, nguyên nhân, mức độ tác động về tinh thần cũng như hậu quả thương tích phải từ 31% trở lên mới cấu thành tội.
Ngoài ra, trạng thái tinh thần bị kích động mạnh không nhất thiết chỉ phát sinh từ một hành vi xảy ra tức thời. Trạng thái này có thể hình thành từ một quá trình hành vi trái pháp luật lặp đi lặp lại, dồn nén, tích tụ, đến một thời điểm khiến người bị tác động không còn khả năng tự kiềm chế. Do vậy, cần chờ kết quả xác minh của cơ quan công an về toàn bộ quá trình dẫn đến vụ xô xát, thay vì chỉ căn cứ vào hình ảnh người đàn ông cầm “điếu cày” đuổi đánh nam thanh niên.
Nếu cơ quan điều tra xác định nam thanh niên có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng, liên tục xúc phạm, khiêu khích nhân viên bảo vệ khiến tinh thần người này bị kích động mạnh và kết quả giám định thương tích của nam thanh niên dưới 31% thì hành vi của nhân viên bảo vệ không đủ yếu tố cấu thành Tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.
Tại Điều 155 Bộ luật Hình sự – khi cơ quan chức năng xác định người này có hành vi dùng lời nói, hình ảnh hoặc các hình thức khác để xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác, hành vi đó có thể được xem xét dưới góc độ tội làm nhục người khác.
Tại Điều 318 Bộ luật Hình sự, việc nam thanh niên nhiều lần tìm đến địa điểm kinh doanh, livestream, chửi bới, gây mất trật tự cũng cần được cơ quan điều tra xem xét dấu hiệu Tội gây rối trật tự công cộng.
Vì lẻ đó, việc xác định có dấu hiệu của các tội danh này hay không phải căn cứ vào nội dung cụ thể của hành vi, mức độ xúc phạm, tính chất và mức độ gây mất trật tự cùng các chứng cứ được cơ quan chức năng thu thập, xác minh…
CTV TVPL Bùi Văn Hải – Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm
