Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) giao Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) đã tổ chức buổi tham vấn pháp luật miễn phí dành cho các doanh nghiệp thành viên Câu lạc bộ Doanh nhân IMRIC – IRLIE (Viện IMRIC) và Câu lạc bộ Báo chí Truyền thông&Chính sách pháp luật (Viện IRLIE) vào sáng ngày 27/06/2026 bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến.
Tại buổi tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật miễn phí lần này, Luật gia Hồ Minh Sơn – Viện trưởng Viện IMRIC; Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) đã trực tiếp tuyên truyền về 02 tình huống pháp lý cụ thể như sau:
Tình huống I: Phân tích về quy định nhà hàng, khách sạn, quán cà phê mở nhạc phải trả tiền bản quyền như thế nào?
Kể từ 1/7/2026, nhiều quy định mới về quyền tác giả được áp dụng, trong đó có những quy định về việc các hoạt động kinh doanh, thương mại tại quán cà phê – giải khát, nhà hàng, khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch, Khu vui chơi giải trí phải trả tiền bản quyền khi mở nhạc.
Tại Điều 33 Nghị định 134/2026/NĐ-CP quy định về biểu mức tiền bản quyền khi sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh, thương mại trong trường hợp giới hạn quyền tác giả, giới hạn quyền liên quan: Số tiền bản quyền chi trả (tính theo năm) = Mức lương cơ sở x Hệ số điều chỉnh. Trong đó, mức lương cơ sở sau ngày 1/7 là 2,53 triệu đồng/tháng; Hệ số điều chỉnh được quy định cụ thể theo bảng.
Đối với các hoạt động kinh doanh, thương mại tại quán cà phê, giải khát; Nhà hàng, phòng hội thảo, hội nghị; Cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke phòng; Khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch, Khu vui chơi giải trí…áp dụng quy định phân loại đô thị như sau: Thành phố Hà Nội và Tp.HCM: Áp dụng theo khung giá; Đô thị loại 1: Áp dụng 80% khung giá; Đô thị loại 2: Áp dụng 50% khung giá; Đô thị loại 3: Áp dụng 20% khung giá. Vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn thì áp dụng 10% khung giá.
Biểu mức tiền bản quyền áp dụng cho chủ sở hữu quyền tác giả và áp dụng tương tự cho chủ sở hữu quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi hình được sử dụng.
Do đó, kể từ 1/7/2026, quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi…mở nhạc cho khách nghe phải trả tiền bản quyền theo quy định. Dù không phải là quy định mới, song đây là việc nhà nước chuẩn hóa, quy định rõ hơn cách tính phí bản quyền với hoạt động kinh doanh sử dụng âm nhạc.
Theo đó, quy định này giúp đi đúng hướng mà hầu hết các quốc gia có ngành âm nhạc phát triển đều đã và đang đi. Cạnh đó, câu chuyện bản quyền âm nhạc không chỉ là câu chuyện tiền bạc. Đây là câu chuyện về việc một xã hội nhìn nhận giá trị của sáng tạo như thế nào.
Đồng thời, mỗi bài nhạc vang lên tại một quán cà phê là kết quả của hàng tháng, thậm chí hàng năm lao động nghệ thuật của nhạc sĩ, ca sĩ, nhà sản xuất. Việc cơ sở kinh doanh sử dụng âm nhạc như một công cụ tạo không khí, giữ chân khách hàng và tăng doanh thu, trong khi người tạo ra nó không nhận được gì, là điều mà một thị trường văn minh cần khắc phục.
Thế nhưng, một trong những thách thức lớn nhất của giai đoạn đầu triển khai không phải đến từ sự phản đối, mà đến từ sự chưa quen. Trong nhiều năm qua, âm nhạc trong quán ăn, quán cà phê được xem là thứ có sẵn và gần như miễn phí, có thể vì thói quen thị trường, cũng có thể vì ranh giới giữa nghe nhạc cá nhân và phát nhạc thương mại chưa được truyền thông đủ rộng.
Việc trả phí cho nền tảng nghe nhạc không đồng nghĩa với việc cơ sở kinh doanh đã có quyền phát nhạc công cộng. Qua đó, các gói Premium trên những nền tảng nghe nhạc hiện nay chủ yếu được cấp cho mục đích sử dụng cá nhân, không phải giấy phép để phát nhạc công cộng tại địa điểm kinh doanh.
Có thể thấy, một quán cà phê, nhà hàng hoặc cơ sở kinh doanh mở nhạc cho khách hàng cùng nghe, đây không còn là hoạt động nghe nhạc cá nhân thông thường. Hoạt động này được xem là việc khai thác tác phẩm âm nhạc trong môi trường kinh doanh, có liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan.
Mặt khác, chủ quán trả tiền cho tài khoản Premium là để sử dụng dịch vụ nghe nhạc theo điều khoản của nền tảng. Khoản phí này không thay thế nghĩa vụ bản quyền khi dùng âm nhạc để tạo không gian, thu hút khách hàng hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh.
Qua theo dõi các cơ quan thông tấn báo chí đưa tin, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố 5 vụ án hình sự được căn cứ theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Các hành vi bị điều tra chủ yếu liên quan đến việc ghi âm, ghi hình các buổi biểu diễn, sau đó chỉnh sửa, sao chép và đăng tải lên YouTube nhằm thu lợi quảng cáo mà chưa được sự đồng ý đầy đủ của chủ sở hữu quyền tác giả và quyền liên quan.
Một số tên quen thuộc với khán giả yêu nhạc như BH Media, Lululola Entertainment, Mây Sài Gòn hay Giọng ca để đời xuất hiện trong danh sách điều tra của Bộ Công an. Tin rằng, khi hàng loạt doanh nghiệp sản xuất và khai thác nội dung âm nhạc bị khởi tố hình sự được xem là bước ngoặt lớn trong thực thi quyền tác giả tại Việt Nam.
Thứ II: Phân tích về ranh giới giữa quản trị hợp pháp và gian lận tài chính khi dùng “2 sổ kế toán”
Trong thời gian gần đây, nhiều vụ án liên quan đến trốn thuế, gian lận tài chính và vi phạm quy định về kế toán đã bị khởi tố, điều tra. Về cơ bản, doanh nghiệp vi phạm pháp luật do sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán tài chính với các số liệu khác nhau để che giấu doanh thu, chi phí hoặc tình hình tài chính thực tế…
Vào ngày 31/3/2026, Cục Thuế đã ban hành Công văn số 1902/CT-CĐS về việc phối hợp ngăn chặn hành vi gian lận thuế thông qua việc sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán tài chính. Từ đó, cho thấy cơ quan quản lý đang tăng cường kiểm soát đối với các hành vi làm sai lệch dữ liệu kế toán và báo cáo tài chính.
Phân tích ở góc độ pháp lý và quản trị doanh nghiệp, Luật gia Hồ Minh Sơn cho rằng không phải mọi trường hợp tồn tại đồng thời 2 hệ thống sổ kế toán tài chính đều là vi phạm pháp luật, và càng không thể đồng nhất khái niệm “kế toán 2 sổ” với hành vi trốn thuế.
Căn cứ vào khoản 10 Điều 13 Luật Kế toán năm 2015, hành vi bị nghiêm cấm là việc “lập 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán”. Quy định này nhằm ngăn chặn việc tạo ra nhiều phiên bản khác nhau của cùng một sự kiện kinh tế để cung cấp thông tin sai lệch cho cơ quan nhà nước, nhà đầu tư, tổ chức tín dụng hoặc các chủ thể khác.
Thế nhưng, cần phân biệt rõ giữa hệ thống kế toán tài chính và hệ thống kế toán quản trị. Luật Kế toán chỉ cấm việc duy trì nhiều hệ thống kế toán tài chính có số liệu không thống nhất, chứ không cấm doanh nghiệp xây dựng hệ thống kế toán quản trị, báo cáo quản trị hoặc các công cụ phân tích phục vụ điều hành nội bộ. Thực tế, hầu hết doanh nghiệp hiện đại đều tồn tại song song báo cáo tài chính và các báo cáo quản trị theo sản phẩm, dự án, bộ phận kinh doanh, dòng tiền hoặc hiệu quả đầu tư.
Qua đó, khi không xét đến kế toán quản trị, trong một số trường hợp doanh nghiệp vẫn có nhu cầu duy trì đồng thời nhiều hệ thống báo cáo tài chính xuất phát từ nhu cầu thực tế chứ không phải mục đích gian lận.
Điển hình, khi công ty con tại Việt Nam áp dụng Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS), trong khi công ty mẹ ở nước ngoài áp dụng Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) hoặc chuẩn mực kế toán của quốc gia sở tại. Khi đó doanh nghiệp có thể phải lập đồng thời bộ báo cáo theo VAS để tuân thủ pháp luật Việt Nam và bộ báo cáo theo IFRS hoặc chuẩn mực kế toán của quốc gia sở tại để phục vụ hợp nhất báo cáo tài chính tập đoàn.
Cạnh đó, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu gọi vốn quốc tế cũng phải chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS để đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư nước ngoài. Trong các trường hợp này, sự khác biệt phát sinh từ chuẩn mực kế toán hoặc mục đích sử dụng báo cáo, chứ không phải từ việc che giấu giao dịch kinh tế.
Trong khi đó, công ty con tại Việt Nam và công ty mẹ ở nước ngoài có thể áp dụng năm tài chính khác nhau theo quy định của từng quốc gia hoặc yêu cầu quản trị của tập đoàn. Từ đây, có thể dẫn đến việc doanh nghiệp phải lập các báo cáo tài chính tại những thời điểm khác nhau hoặc thực hiện các bút toán điều chỉnh để đồng bộ dữ liệu phục vụ hợp nhất báo cáo. Yêu cầu mang tính kỹ thuật trong công tác kế toán và quản trị tài chính, không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp duy trì “hai sổ kế toán” nhằm mục đích gian lận hay che giấu thông tin.
Mặc dù vậy, việc cơ quan thuế và cơ quan công an kiểm soát chặt chẽ hiện tượng 2 sổ không phải nhằm hạn chế doanh nghiệp lập nhiều loại báo cáo, mà nhằm ngăn chặn việc tạo ra nhiều “sự thật tài chính” khác nhau đối với cùng một giao dịch hoặc cùng một hoạt động kinh doanh.
Trường hợp phổ biến nhất là ghi giảm doanh thu hoặc ghi tăng chi phí nhằm giảm số thuế phải nộp. Nhiều doanh nghiệp cố ý ghi nhận doanh thu cao hơn thực tế, giảm chi phí hoặc nâng khống vốn chủ sở hữu để tạo ra một bức tranh tài chính đẹp hơn phục vụ vay vốn ngân hàng, gọi vốn đầu tư, tham gia đấu thầu hoặc đáp ứng điều kiện phát hành chứng khoán.
Nhất là trong lĩnh vực đấu thầu và đầu tư dự án, việc ghi nhận vốn góp không có thật hoặc nâng khống năng lực tài chính có thể làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà đầu tư hoặc nhà thầu. Rủi ro pháp lý không chỉ dừng lại ở lĩnh vực kế toán hoặc thuế mà còn có thể liên quan đến các hành vi vi phạm pháp luật hình sự trong lĩnh vực đấu thầu, chứng khoán…
Như vậy, việc lập 2 hệ thống sổ sách kế toán với mục đích gian lận không chỉ nhằm trốn thuế. Khidoanh nghiệp thậm chí chấp nhận ghi nhận lợi nhuận cao hơn thực tế và nộp nhiều thuế hơn để đổi lấy các lợi ích kinh tế lớn hơn từ việc huy động vốn, niêm yết chứng khoán, tham gia đấu thầu hoặc tiếp cận tín dụng. Vì vậy, nếu chỉ nhìn nhận “kế toán 2 sổ” dưới góc độ thuế sẽ chưa phản ánh đầy đủ bản chất của vấn đề.
Phân tích thêm, ở yếu tố cốt lõi không phải là doanh nghiệp có bao nhiêu báo cáo hay bao nhiêu hệ thống theo dõi dữ liệu, mà là tất cả các báo cáo đó có được xây dựng từ cùng một nguồn dữ liệu trung thực hay không. Mà là nguyên tắc quản trị dữ liệu đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới với tên gọi “Single Source of Truth” – một nguồn dữ liệu duy nhất, đáng tin cậy và có khả năng giải trình cho mọi nhu cầu báo cáo.
Nếu mọi báo cáo đều được xây dựng từ dữ liệu đầu vào đúng thực tế phát sinh, tuân thủ quy định pháp luật và được hạch toán phù hợp với chế độ kế toán áp dụng, thì đó là hoạt động quản trị hợp pháp. Songsong đó, khi nhiều hệ thống sổ sách được sử dụng để tạo ra những “sự thật tài chính” khác nhau nhằm đánh lừa cơ quan quản lý, nhà đầu tư hoặc đối tác, ranh giới của vi phạm pháp luật có lẻ sẽ xuất hiện.
Có thể thấy, trong quá trình hoạt động của Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) thường xuyên phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) luôn xem công tác trợ giúp pháp lý góp phần giúp người dân giảm nghèo về pháp luật, do đó, Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2006 và Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2017 đều xác định người nghèo là nhóm đối tượng ưu tiên đầu tiên trong các nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý…
Đồng thời, truyền tải nội dung trên các trang tin điện tử, mạng xã hội, ấn phẩm in như: www.huongnghiepthitruong.vn (Viện IMRIC); www.chinhsachphapluat.vn (Viện IRLIE); www.tuvanphapluatvietnam.vn (Trung tâm TVPLMS); www.thamvanphapluat.vn (Trung tâm TTLCC); www.nghiencuupldautu.vn (Hiệp hội Nghiên cứu, Tư vấn về Chính sách, pháp luật cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam “AVRCIPL”); www.bestlife.net.vnĐặc biệt, www.vietbao.vn.
Qua đó, các hoạt động của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn về công tác trợ giúp pháp lý cho người nghèo, người yếu thế được triển khai đồng bộ, thống nhất trên toàn quốc và được thực hiện thường xuyên, trong đó chú trọng các hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo, người yếu thế như: thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý; truyền thông về trợ giúp pháp lý ở cơ sở; nâng cao năng lực đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, đội ngũ người tham gia trợ giúp pháp lý…
Cùng với đó, các hoạt động trợ giúp pháp lý được Viện IMRIC; Viện IRLIE; Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn tuyên truyền về các vụ việc trợ giúp pháp lý, với mong muốn ngày càng được nâng cao, nhiều vụ việc thành công, hiệu quả như người được trợ giúp pháp lý được tuyên không có tội hoặc được tuyên mức án nhẹ hơn hoặc chuyển tội danh hay thay đổi khung hình phạt thấp hơn so với mức đề nghị trong cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân…Đặc biệt, trong suốt thời gian qua trợ giúp pháp lý đã thể hiện rất tốt vai trò của mình trong việc đảm bảo việc xét xử vụ việc khách quan, đúng người, đúng tội, tránh được oan sai cho người dân cũng như đã thực hiện thành công chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho người nghèo, các đối tượng yếu thế trong xã hội. Trợ giúp pháp lý đã giúp người dân sử dụng pháp luật khi có tranh chấp, vướng mắc, giúp người dân “giảm nghèo về pháp luật”, đảm bảo trật tự an toàn xã hội, người dân yên tâm lao động để giảm nghèo về kinh tế…
Trên đây là hai trường hợp điển hình, xin trích dẫn để quý doanh nhân tham khảo lan toả trong cộng đồng về công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) để quý doanh nghiệp hoạt động kinh doanh hiệu quả, luôn luôn thượng tôn pháp luật…
CTV TVPL Bùi Văn Hải (Trung tâm TTLCC) – CTv TVPL Trần Ngọc Danh (Trung tâm TVPLMS)
