Khẳng định rằng, chủ trương sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã là bước đi chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Tuy nhiên, vẫn xuất hiện luận điểm sai lệch cho rằng sáp nhập làm mất đi bản sắc văn hóa địa phương…
Theo đó, Hiệp hội Phát triển Văn hoá Cộng đồng Việt Nam (VCCDA) sẽ tổ chức toạ đàm khoa học có chủ đề “Bản sắc Văn hoá Cộng đồng trong tiến trình sắp xếp đơn vị hành chính” dự kiến tổ chức tại Nhà khách Công đoàn (toạ lạc tại số 85 – 87, đường Cách Mạng Tháng Tám, phường Bến Thành, TP.HCM) vào ngày 24/10/2026 tới đây – với hy vọng góp phần phân tích sâu rộng hơn, để phản biện kịp thời, bảo vệ nền tảng tư tưởng của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.
Tham luận tại toạ đàm khoa học có: TS. Bùi Đặng Dũng – nguyên Phó Chủ nhiệm UBTC,NS Quốc hội “Vấn đề phát huy nguồn lực văn hoá để phát triển kinh tế trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp”; TS. Trần Anh Tuấn – Phó trưởng ban Ban phong trào (khoá 7,8,9), UBTWMTTQ Việt Nam “Giữ gìn bản sắc văn hoá cộng đồng trong sáp nhập đơn vị hành chính”; TS. Văn Đình Ưng – PCT Hiệp hội VCCDA “Xây dựng đời sống văn hoá cộng đồng khu dân cư – Góc nhìn từ Nghị quyết 80 Bộ Chính trị, thực tiễn ở phường Cầu Giấy – Hà Nội”; TS. Nguyễn Đức Quyền – Trường Đại học Sài Gòn “Bảo tồn ký ức đô thị trong tái cấu trúc không gian hành chính tại TP.HCM”; ThS. Lê Xuân Thăng – nguyên PCT Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA) “Từ thương hiệu kẹo dừa Bến Tre đến nguồn lực vùng trong tỉnh Vĩnh Long mới”…
Theo Công ước năm 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, không gian văn hóa là môi trường địa lý – xã hội nơi các thực hành văn hóa được hình thành, duy trì và tái tạo trong đời sống cộng đồng (UNESCO, 2003). Điều đó, cho thấy văn hóa không đơn thuần gắn với một đường kẻ trên bản đồ hành chính, mà gắn với con người, ký ức cộng đồng, tập quán, tín ngưỡng và lối sống.
Chia sẻ về ý nghĩa của toạ đàm khoa học này, TS. Hồ Minh Sơn – Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hoá Cộng đồng Việt Nam (VCCDA); Viện trưởng Viện Ngiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) cho hay, trong đời sống xã hội, các giá trị văn hóa được gìn giữ và lưu truyền nhờ sự tương tác thường xuyên giữa con người với các thiết chế văn hóa như đình, chùa, nhà văn hóa, trường học, các lễ hội và làng nghề truyền thống…Với những giá trị đó không thể bị xóa bỏ chỉ bởi sự thay đổi của địa giới hành chính. Hiệp hội VCCDA tổ chức toạ đàm khoa học lần này mong muốn góp phần nhỏ vào việc làm rõ, việc sáp nhập đơn vị hành chính sẽ tạo điều kiện thuận lợi để đầu tư nguồn lực, mở rộng quy hoạch phát triển không gian văn hóa xã hội một cách khoa học, hiệu quả và bền vững hơn song song với gìn giữ, phát huy di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và các giá trị văn hóa đặc sắc ở các địa phương…
Quá trình sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính (ĐVHC) nằm trong chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tạo động lực phát triển, lan toả văn hoá cộng đồng ở các địa phương…Thế những, vẫn tôn tạo bản sắc địa phương, lan tỏa sâu rộng hơn văn hoá động đồng…Chính điều này đã hình thành nên yếu tố văn hóa mang tính tự nhiên trong đời sống cộng đồng.
Theo TS. Hồ Minh Sơn chia sẻ, bản sắc văn hóa của một cộng đồng không chỉ đơn thuần tồn tại trong tên gọi mà được gìn giữ, phát triển thông qua lối sống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng và sự tiếp nối các giá trị văn hóa giữa các thế hệ cư dân. Thực tế cho thấy, tên gọi địa giới hành chính có thể được điều chỉnh phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước, nhưng các giá trị văn hóa truyền thống vẫn được bảo tồn và phát triển bền vững trong đời sống hằng ngày. Do vậy, cần nhận thức đúng đắn, việc thay đổi tên gọi chỉ là điều chỉnh về mặt quản lý hành chính, hoàn toàn không ảnh hưởng đến việc duy trì, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vốn luôn được nuôi dưỡng bởi chính con người và cộng đồng ở các địa phương.
Toạ đàm “Bản sắc Văn hoá Cộng đồng trong tiến trình sắp xếp đơn vị hành chính”, Hiệp hội VCCDA mong muốn góp phần nhỏ vào việc để mỗi người dân, cán bộ, đảng viên nhận diện rõ và có ý thức cảnh giác cao trước những luận điểm sai trái… Việc hiểu đúng bản chất của vấn đề không chỉ giúp bảo vệ sự đúng đắn của chủ trương cải cách mà còn góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và sự đoàn kết, thống nhất trong toàn xã hội.
Việc các địa phương giữ lại tên gọi truyền thống cho các trường học, khu dân cư, tổ dân phố hay các nhà văn hóa chính là cách làm thiết thực, cụ thể, khẳng định rõ nét sự kế thừa, phát huy các giá trị văn hóacộng đồng trong bối cảnh mới. Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa truyền thống như lễ hội, phong tục tập quán, việc tôn tạo và phát huy giá trị các di sản vật thể và phi vật thể cần tiếp tục được duy trì, phát triển, tạo nên sự kết nối sâu sắc giữa quá khứ và tương lai, giữa truyền thống văn hóa với yêu cầu của sự phát triển hiện đại.
Cùng với việc duy trì các hoạt động văn hóa truyền thống, các cơ quan chức năng cần tăng cường hơn nữa nguồn lực đầu tư cho các địa phương sau sáp nhập, tổ chức bài bản các chương trình văn hóa, giáo dục nhằm phát triển hài hòa và hiệu quả hơn các giá trị văn hóa địa phương trong điều kiện hành chính mới. Thông qua toạ đàm, các. Cơ quan truyền thông cần tuyên truyền sâu rộng hơn để cộng đồng cư dân duy trì mối liên hệ tinh thần với quê hương, mà còn là điều kiện thuận lợi để quảng bá, lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống đến với cộng đồng rộng lớn hơn, trong không gian văn hóa được tổ chức hợp lý, khoa học và hiệu quả.
TS. Hồ Minh Sơn nhận định thêm, văn hóa của một địa phương không thể bị xóa bỏ chỉ bởi sự thay đổi ranh giới quản lý hành chính. Ngược lại, nếu chính sách được thiết kế và tổ chức tốt, việc sáp nhập sẽ trở thành cơ hội quý giá, tạo nền tảng vững chắc để đưa các giá trị văn hóa truyền thống vươn xa hơn, hòa nhập một cách chủ động, linh hoạt vào dòng chảy phát triển chung của đất nước trong bối cảnh hiện đại. Đây là điều kiện để các giá trị văn hóa địa phương được bảo tồn, kế thừa và phát huy mạnh mẽ, hiệu quả hơn nữa trong tương lai. Chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính là một quyết sách quan trọng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội trong bối cảnh mới để các địa phương đã triển khai văn hóa truyền thống không những không bị mai một, mà còn được bảo tồn và phát huy mạnh mẽ hơn nhờ các chính sách đầu tư, quản lý khoa học, linh hoạt và hiệu quả. Để tiếp tục thực hiện tốt chủ trương này, cần tăng cường truyền thông chính sách, đẩy mạnh đầu tư nguồn lực, phát huy dân chủ cơ sở, đồng thời nâng cao nhận thức và sự cảnh giác của nhân dân trước các luận điểm sai trái. Sáp nhập đơn vị hành chính, khi được thực hiện đúng đắn, sẽ góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương, tạo động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển hài hòa, bền vững của đất nước trong thời kỳ hội nhập và phát triển.
Tin rằng, tại toạ đàm khoa học lần này do Hiệp hội VCCDA tổ chức – các diễn giả sẽ tham luận sâu rộng hơn trong việc bảo tồn phải là nền tảng, bảo đảm tính xác thực trước khi chuyển hóa văn hóa thành sản phẩm du lịch trong cộng đồng. Tọa đàm hứa hẹn làm rõ hơn việc bảo tồn văn hóa không phải giữ di sản trong trạng thái tĩnh, mà tạo điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành, trao truyền trong cộng đồng; phát triển văn hoá – du lịch tạo nguồn lực cho bảo tồn và nâng cao sinh kế của chính các chủ thể văn hóa…
Quốc Cương
