Sáng ngày 22/09/2026, Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) đã nhận được thư của người dân liên quan đến việc chi phí đưa người lao động ra nước ngoài và làm gì để không vướng vòng lao lý?.
Liên quan đến vấn đề này, Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) và Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) giao Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) trả lời thư của quý doanh nghiệp, người dân và người yếu thế miễn phí…Theo đó, Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) đã tham vấn về hai trường hợp cụ thể như sau:
Trả lời câu hỏi 1: Chi phí đưa người lao động ra nước ngoài như thế nào?
Có thể thấy, sự minh bạch từng khoản thu, đưa dòng tiền qua hệ thống có thể truy vết được kỳ vọng sẽ hạn chế những rủi ro người lao động có thể gặp trước khi ra nước ngoài làm việc…Theo đó, đi làm việc ở nước ngoài thường đòi hỏi người lao động chuẩn bị một khoản tiền không nhỏ. Bên cạnh câu chuyện tổng chi phí bao nhiêu, vấn đề quan trọng hơn là người lao động để biết rõ mình đang nộp khoản gì, nộp cho ai và có chứng từ chứng minh hay không?…
Thông qua câu hỏi này, có thể thấy một trong những nhóm giải pháp trọng tâm là nâng cao khả năng tiếp cận thông tin để người lao động có thể tra cứu điều kiện pháp lý của doanh nghiệp dịch vụ, các đơn hàng đã được phê duyệt, hợp đồng mẫu cũng như biểu mẫu các khoản chi phí theo quy định.
Bên cạnh đó, công tác đào tạo, giáo dục định hướng được tăng cường về ngoại ngữ, chuyên môn, văn hóa, pháp luật nước tiếp nhận lao động, kỹ năng thích ứng và phòng ngừa rủi ro lừa đảo trước khi xuất cảnh.
Điển hình, bên cạnh việc kiểm soát các khoản chi phí, cơ quan quản lý hiện đang thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và xuất hóa đơn điện tử đối với các khoản người lao động nộp cho doanh nghiệp. Người lao động cần tìm hiểu tính pháp lý của hợp đồng và phản ánh vi phạm.
Một trong những vấn đề cần được quan tâm: dòng tiền trước khi người lao động xuất cảnh cần được minh bạch hơn. Bởi, nếu tiền được giao bằng tiền mặt, chuyển qua một đầu mối trung gian hoặc tài khoản cá nhân nhưng thiếu căn cứ, chứng từ, khi xảy ra tranh chấp, việc xác định ai đã nhận tiền và nhận với tư cách gì sẽ trở nên phức tạp…
Trong đó, khi tìm hiểu chương trình đi làm việc ở nước ngoài, người lao động thường quan tâm trước hết đến tổng số tiền phải chuẩn bị.
Dưới góc độ pháp lý, tổng số tiền chưa phải thông tin quan trọng duy nhất. Điều người lao động cần biết là từng khoản tiền được thu với căn cứ nào, có nằm trong hợp đồng hay không, ai là chủ thể thu và sau khi thanh toán có được cung cấp chứng từ tương ứng.
Ngoài ra, một số rủi ro đáng lưu ý thường xuất hiện khi dòng tiền đi ra ngoài quan hệ chính thức giữa người lao động và doanh nghiệp dịch vụ. Ví dụ, người lao động được yêu cầu nộp thêm tiền cho một người giới thiệu, chuyển vào tài khoản cá nhân hoặc giao tiền mặt nhưng không nhận được chứng từ thể hiện rõ mục đích giao dịch.
Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, câu hỏi không chỉ là người lao động đã giao tiền hay chưa mà còn phải xác định khoản tiền đó được giao nhằm thực hiện nghĩa vụ nào, người nhận có tư cách nhận tiền hay không và có mối liên hệ thế nào với doanh nghiệp.
Do đó, việc đưa các khoản thanh toán qua ngân hàng và gắn với hóa đơn, chứng từ có ý nghĩa lớn hơn câu chuyện thay đổi phương thức trả tiền. Dòng tiền để lại dấu vết giúp việc đối chiếu chủ thể nhận, số tiền, thời điểm và nội dung giao dịch rõ ràng hơn.
Xin khuyến nghị, bản thân việc chuyển khoản cũng không đương nhiên làm cho một giao dịch trở nên hợp pháp. Nếu người lao động chuyển tiền vào tài khoản cá nhân không rõ tư cách, nội dung giao dịch không rõ ràng hoặc nộp một khoản không có căn cứ thì rủi ro vẫn tồn tại.
Với việc tăng khả năng tra cứu giấy phép của doanh nghiệp, thông tin đơn hàng, hợp đồng và chi phí cũng đặc biệt cần thiết trong bối cảnh không ít người lao động tiếp cận cơ hội đi làm việc ở nước ngoài thông qua giới thiệu của người quen hoặc các đầu mối trung gian.
Đồng thời, người lao động có thể kiểm tra trước những lời mời chào về đơn hàng, mức phí, thời gian xuất cảnh hoặc yêu cầu đóng tiền. Khoảng cách thông tin giữa doanh nghiệp, người môi giới và người lao động cũng có thể được thu hẹp
Người lao động cần có khả năng kiểm tra trước khi nộp tiền: doanh nghiệp có đủ điều kiện hoạt động hay không, đơn hàng có cơ sở hay không, hợp đồng quy định những khoản nào và tiền sẽ được chuyển cho ai. Khi mỗi khoản thu đều có căn cứ, đi đúng chủ thể và để lại dấu vết có thể kiểm chứng, những “vùng mờ” về chi phí sẽ khó tồn tại hơn…
Trả lời câu hỏi thứ 2: Hiểu luật để không vướng vòng lao lý khi ra nước ngoài làm việc
Có thể hiểu, lao động ra nước ngoài làm việc mở ra cơ hội nâng cao thu nhập, cải thiện cuộc sống. Tuynhiên, đi cùng cơ hội là những rủi ro pháp lý, bởi chỉ một phút thiếu hiểu biết, thiếu tỉnh táo hoặc không nắm rõ quy định của nước sở tại, người lao động có thể phải trả giá đắt.
Do đó, trước khi xuất cảnh, mỗi người cần chủ động trang bị kiến thức pháp luật, tìm hiểu kỹ công việc, điều kiện làm việc và những quy định cần tuân thủ tại quốc gia mình sẽ đến. Đây không chỉ là hành trang cần thiết để bảo vệ quyền lợi, mà còn giúp người lao động tránh những rủi ro, hệ lụy đáng tiếc.
Bên cạnh cơ hội là những rủi ro pháp lý, bởi chỉ một phút thiếu hiểu biết, thiếu tỉnh táo hoặc không nắm rõ quy định của nước sở tại, người lao động có thể phải trả giá đắt. Để chuẩn bị cho hành trình đi làm việc ở nước ngoài, người lao động thường lo đầy đủ hộ chiếu, visa, hợp đồng, ngoại ngữ, chỗ ở…Thế nhưng, dễ bỏ qua một “hành trang” đặc biệt quan trọng là kiến thức pháp luật của quốc gia mình sẽ đến. Bởi chỉ một quyết định thiếu hiểu biết, một công việc không đúng quy định hay một yêu cầu tưởng như vô hại cũng có thể kéo theo những hệ lụy khó lường.
Đặc biệt, với tâm lý “mình chỉ là người làm thuê”, “không biết luật” hay “chủ bảo gì thì làm nấy” không phải lúc nào cũng giúp người lao động tránh được trách nhiệm. Người lao động cần xác định rõ mình sang nước ngoài với mục đích gì, được phép làm công việc nào, loại visa có phù hợp hay không và những hành vi nào bị pháp luật nước sở tại nghiêm cấm. Không thể cho rằng mình là người nước ngoài thì chỉ cần tuân thủ pháp luật Việt Nam. Khi đang ở quốc gia nào, công dân phải tôn trọng pháp luật của quốc gia đó.
Từ thực tế, rủi ro có thể bắt đầu từ những lời mời “việc nhẹ, lương cao”, không cần kinh nghiệm, không cần ngoại ngữ. Công việc được giới thiệu là chăm sóc khách hàng, gọi điện, nhắn tin theo kịch bản; nhưng người lao động có thể bị yêu cầu mở tài khoản, nhận, chuyển tiền hoặc quản lý ví điện tử. Nếu không tìm hiểu rõ bản chất, từ chỗ đi tìm kế sinh nhai, họ có thể trở thành mắt xích trong hoạt động phạm pháp.
Cùng với đó, đây là sự cảnh báo từ không ít những vụ việc công dân Việt Nam bị lực lượng chức năng nước sở tại bắt giữ trong các vụ án liên quan đến lừa đảo trực tuyến và đánh bạc bất hợp pháp. Trách nhiệm của mỗi người sẽ được xác định theo hành vi, vai trò và mức độ liên quan.
Xin lưu ý, bên cạnh việc đối mặt với nguy cơ vi phạm pháp luật, người lao động ở nước ngoài còn có thể trở thành nạn nhân của lừa đảo, cưỡng bức lao động, mua bán người hoặc môi giới việc làm trái phép. Vì lẻ đó, trước khi đi và trong suốt quá trình làm việc, mỗi người cần chủ động tìm hiểu pháp luật, đọc kỹ hợp đồng và không làm theo những yêu cầu chưa rõ bản chất chỉ vì áp lực hay mức thu nhập.
Cơ hội nơi đất khách luôn đi cùng những ranh giới pháp luật mà mỗi người lao động cần tìm hiểu kỷ trước khi bước qua. Có thể thấy, trên bất cứ quốc gia, vùng lãnh thổ nào, quyền lợi luôn gắn với nghĩa vụ; tự do luôn nằm trong khuôn khổ pháp luật. Nếu người lao động thiếu hiểu biết có thể dẫn đến rủi ro, nếu biết hành vi vi phạm mà vẫn tham gia thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật…
Mong rằng, khi đi lao động tại các quốc gia, người lao động cần cảnh giác trước lời mời “việc nhẹ, lương cao”, cần kiểm tra tính hợp pháp của công việc, đọc kỹ hợp đồng và cảnh giác với những yêu cầu bất thường. Hành trang ra nước ngoài không chỉ là hộ chiếu, ngoại ngữ, tay nghề, mà còn phải có kiến thức pháp luật và sự tỉnh táo. Hiểu luật để tự bảo vệ chính mình; phải tuân thủ pháp luật để không biến cơ hội mưu sinh thành cái giá phải trả bằng tự do và tương lai.
Có thể thấy, trong quá trình hoạt động của Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) thường xuyên phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) luôn xem công tác trợ giúp pháp lý góp phần giúp người dân giảm nghèo về pháp luật, do đó, Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2006 và Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2017 đều xác định người nghèo là nhóm đối tượng ưu tiên đầu tiên trong các nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý…
Đồng thời, truyền tải nội dung trên các trang tin điện tử, mạng xã hội, tạp chí in như: www.huongnghiepthitruong.vn (Viện IMRIC); www.chinhsachphapluat.vn (Viện IRLIE); www.tuvanphapluatvietnam.vn (Trung tâm TVPLMS); www.thamvanphapluat.vn (Trung tâm TTLCC); www.nghiencuupldautu.vn (Hiệp hội Nghiên cứu, Tư vấn về Chính sách, pháp luật cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam “AVRCIPL”); www.bestlife.net.vn …Đặc biệt, trên www.vietbao.vn.
Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TVTVPLMS) sẵn sàng hỗ trợ về công tác trợ giúp pháp lý cho người nghèo, người yếu thế được triển khai đồng bộ, thống nhất trên toàn quốc và được thực hiện thường xuyên, trong đó chú trọng các hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo, người yếu thế như: thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý; truyền thông về trợ giúp pháp lý ở cơ sở; nâng cao năng lực đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, đội ngũ người tham gia trợ giúp pháp lý…
Cùng với đó, các hoạt động trợ giúp pháp lý được Viện IMRIC; Viện IRLIE; Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) tuyên truyền về các vụ việc trợ giúp pháp lý, với mong muốn ngày càng được nâng cao, nhiều vụ việc thành công, hiệu quả như người được trợ giúp pháp lý được tuyên không có tội hoặc được tuyên mức án nhẹ hơn hoặc chuyển tội danh hay thay đổi khung hình phạt thấp hơn so với mức đề nghị trong cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân…Đặc biệt, trong suốt thời gian qua trợ giúp pháp lý đã thể hiện rất tốt vai trò của mình trong việc đảm bảo việc xét xử vụ việc khách quan, đúng người, đúng tội, tránh được oan sai cho người dân cũng như đã thực hiện thành công chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho người nghèo, các đối tượng yếu thế trong xã hội. Trợ giúp pháp lý đã giúp người dân sử dụng pháp luật khi có tranh chấp, vướng mắc, giúp người dân “giảm nghèo về pháp luật”, đảm bảo trật tự an toàn xã hội, người dân yên tâm lao động để giảm nghèo về kinh tế…
Trên đây là hai trường hợp được các luật gia, luật sư, các tư vấn viên pháp luật đã tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, rất mong quý doanh nghiệp và người dân tham khảo…Chúng tôi sẵn sàng tham vấn pháp lý miễn phí nhằm lan toả, nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật và ý thức chấp hành pháp luật trong doanh nghiệp và người dân ngày càng được nhân rộng. Đồng thời, nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và ý thức tuân thủ, chấp hành, tự giác học tập, tìm hiểu pháp luật, xây dựng lối sống và làm việc theo pháp luật trong toàn xã hội; đưa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phát triển ổn định, bền vững, đi vào chiều sâu, thiết thực, hiệu quả, góp phần bảo đảm thực hiện đầy đủ quyền được thông tin về pháp luật của công dân…
Phó viện trưởng TT Viện IRLIE, ThS. Phạm Trắc Long – Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn
